Vrdnik – varošica se nalazi u Vojvodini (središnji deo Srema) na južnoj strani padina Fruške gore. To je Banjsko mesto smešteno na nadmorskoj visini od 220 m. Okruženo je bujnom vegetacijom koju čine potoci i prirodne lepote fruškogorskih šuma. Od Rume je udaljeno 15 km, od Novog Sada 27 km, a od Beograda 80 km. Banja Vrdnik je poznata po izvorima termalne, lekovite vode koja izbija iz velikih dubina nekadašnjih rudnika uglja.

U Banji Vrdnik preovladava umereno-kontinentalna klima sa malo padavina, odsustvom vetrova i velikom insolacijom od preko 2.200 časova. Zbog čistog vazduha Vrdnik se svrstava i u red vazdušnih Banja. Banja je bogata termomineralnim vodama. Njene vode spadaju u red homeo-termi, temperatura vode iznosi oko 32,8°C. U balneološke svrhe koristi se kupanjem. U Banji Vrdnik ima otvoreni olimpijski bazen, nekoliko zatvorenih bazena. U blizini je fudbalsko igralište, pa je Banja pogodna za pripreme sportista.

 

 

Vrdnik se prvi put spominje u pisanim dokumentima 1315. godine, ali nije bio Vrdnik, već Rednik. Većinu stanovnika činili su doseljenici pristigli sa različitih strana, a radili su kao najamna radna snaga na imanju manastira.
Kao što je danas poznat po banjskom turizmu, tako je nekad Vrdnik bio poznat po svom rudniku mrkog uglja. Za Vrdnik je bilo značajno otkrivanje nalazišta mrkog uglja i početak eksploatacije ove rude. To je krenulo 1804. godine. Do sredine 19. veka rudnik doživljava ekspanziju kao i samo mesto. Bio je jedan od najstarijih rudnika na Balkanu.

Rudnik je u početku pripadao manastiru Vrdnik, da bi kasnije pripao grofu Pejačeviću iz Rume, koji ga je otkupio od monaha. Godine 1871. rudnik postaje vlasništvo Gvide Pongraca, vlastelina iz Zagreba, i to je prvi početak prave eksploatacije uglja.
Da bi se ugalj mogao prevoziti Gvide Pongorac je 1899. izgradio železničku prugu Vrdnik-Ruma. Zbog potrebe za radnom snagom u Vrdnik se doseljavaju rudari sa svojim porodicama iz svih delova Austrougarske monarhije i Vrdnik postaje multikulturalno i multietničko srce Vojvodine.
Nakon formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Kraljevine Jugoslavije, rudnik postaje svojina države.

Kada je još u XIX veku u rudarska okna prodrla voda, rudari su koristili njena blagotvorna svojstva kvaseći noge u toploj, zelenkastoj vodi čija su svojstva ublažavala reumatske tegobe. Zatvaranje rudnika ostavio je stotine rudara bez posla i izbrisao Vrdnik sa mape rudarskih naselja. Definitivno je zatvoren 1968. godine. posle 164 godine postojanja.

Srećom, termalna voda koja je kriva za kraj jedne istorijske i privredne epohe Vrdnika, zaslužna je za otpočinjanje druge: epohe banjskog turizma, koja danas čini Vrdnik jednom od najatraktivnijih turističkih destinacija u Vojvodini.

Nova kolonija je rudarsko naselje izgrađeno početkom 20. veka, u vreme kada je vrdničkim rudnikom gazdovalo mađarsko ministarstvo finansija. Sastoji se od preko stotinu kuća, raspoređenih u tri ulice i šest pravilnih redova. Svaka kuća ima po dva stana i pokrivena je eternitom. Nova kolonija je, po svom izgledu, jedinstvena u Vojvodini.

 

Nekoliko decenija pre zatvaranja rudnika počinje da se razvija zdravstveni deo, za koji će se ispostaviti da je ključan za ovu varošicu: zdravstvena delatnost “Termala” kreće tridesetih godina prošlog veka, a danas je sa kulturo-istorijskim bogatstvom (čak 16 manastira) i kulturno-umetničkim društvom, “Termal” ključno obeležje Vrdnika.

 

Vrdnička kula je deo nekadašnjeg utvrđenog grada Vrdnika. Nalazi se na 383 metra nadmorske visine. U papskim i ugarskim dokumentima prvi put se pominje 1315. godine, pod imenom Castrellum Rendek ili Rendek. Danas je od grada ostala samo Donžon kula koja je visoka 18,5 metara, sa nešto malo bedema i ruševinom jedne kule. Zbog mesta na kojem se nalazi predstavljala je važnu stratešku i odbrambenu tačku.

 

Legenda kaže da je ispod vodopada bio poveći, duboki vir. Jedne zime kada je vir bio zaleđen, ovde se igrao dečak po imenu Laza. Igrajući se propao je kroz led i utopio se, jer nije imao ko da ga spase. Kasnije je narod spontano tom vodopadu i viru dao ime – Lazin vir.